งานประเพณีปอยส่างลอง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ประจำปี ๒๕๖๑
 
 
การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) ร่วมกับ จังหวัดแม่ฮ่องสอน ร่วมสืบสานประเพณีปอยส่างลอง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ประจำปี ๒๕๖๑  โดยงานดังกล่าวเป็นการบรรพชาสามเณรหมู่ตามความเชื่อดั้งเดิมของชาวไต (ไทยใหญ่) ในจังหวัดแม่ฮ่องสอน ประเพณีปอยส่างลองเป็นประเพณีของชาวไตที่มีความสำคัญและยิ่งใหญ่ ซึ่งจัดงานเป็นประจำทุกปีเป็นงานประเพณีที่แสดงถึงความศรัทธาอันแรงกล้าในพระพุทธศาสนาของชุมชนท้องถิ่น ตลอดจนการสืบทอดประเพณีจากรุ่นสู่รุ่น เพื่อสืบสานและอนุรักษ์ประเพณีอันดีงามให้สืบไปชั่วลูกชั่วหลานที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะถิ่น โดยเฉพาะขบวนแห่ส่างลอง (แห่ครัวหลู่) นับได้ว่ามีความสวยงามตามแบบประเพณีโบราณของชาวไตอย่างแท้จริง รวมถึงพิธีกรรมทางพุทธศาสนา ทำให้ประเพณีปอยส่างลองได้รับความสนใจจากนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและต่างชาติให้เดินทางเข้ามาท่องเที่ยวยังจังหวัดแม่ฮ่องสอน พร้อมกับการร่วมทำบุญสืบสานงานประเพณีดังกล่าวด้วย
คำว่า “ ปอยส่างลอง ” เป็นภาษาไทใหญ่เกิดจากคำ ๓ คำ มาสมาสกัน คือ คำว่า “ ปอย ” แปลว่า “ งาน ” คำว่า “ ส่าง ” สันนิษฐานว่าเพี้ยนมาจากคำว่า “ สาง ” หรือ “ ขุนสาง ” หมายถึงพระพรหม ในหนังสือธรรมะของชาวไทใหญ่กล่าวถึงว่า “ พระคณิตพรหมได้ถวายจีวรแก่เจ้าชายสิทธัตถะ ณ ริมฝั่งแม่น้ำอโนมา เมื่อคราวที่หนีออกไปบวช ” อีกความหมายหนึ่งนั้น คำว่า “ ส่าง ” มาจากคำว่า “ เจ้าส่าง ” หมายถึงสามเณร ส่วนคำว่า “ ลอง ” มาจากคำว่า “ อลอง ” แปลว่า พระโพธิสัตว์ หรือหน่อพุทธางกูร ดังนั้นงาน “ ปอยส่างลอง ” ก็คืองานบวชลูกแก้วของชาวล้านนานั่นเอง ประวัติความเป็นมา ส่างลอง มีความหมาย ๒ นัย คือ นัยที่หนึ่งเป็นคำผสมระหว่างคำว่า “ ส่าง ” หมายถึง เจ้าส่าง คือสามเณรในภาษาไทย กับคำว่า “ ลอง ” หรือ “ อลอง ” หมายถึงหน่อกษัตริย์หรือผู้ที่เตรียมจะเป็นส่างลองคือผู้ที่เตรียมจะเป็นสามเณร ส่วนนัยที่สอง ถือตามความในวรรณกรรมไตเรื่อง “ อ่าหนั่นต่าตองป่าน ” หรือ เรื่องการทูลถามของพระอานนท์ เกี่ยวกับการเป็นส่างลองว่ามีอานิสงส์มากน้อยอย่างไร
 
การจัดงานบวชเณรของชาวไทใหญ่ หรือส่างลองนั้น เป็นพิธีที่ต้องเตรียมงานกันนานใช้เวลาจัดงาน ๓-๕ วันมีการเชิญผู้มาร่วมงานเป็นจำนวนมาก และมีขั้นตอนโดยแบ่งเป็นวันต่างๆดังนี้
 
วันแรก เรียกว่า วันรับส่างลอง
  
ในตอนเช้าเจ้าภาพส่างลองจะนำบรรดาเด็กชายไปวัด เพื่อแต่งชุดส่างลองด้วยการนุ่งโจงกระเบนสีสดปล่อยชายด้านหลังยาวจับกลีบ คาดด้วยเข็มขัดนาคหรือเงิน สวมเสื้อแขนกระบอกโค้งงอน เสื้อปักฉลุลายดอกไม้สีต่างๆ ศีรษะโพกผ้าแพรเกล้ามวยเสียบด้วยดอกไม้ เช่น ดอกเอื้องคำ หรือดอกไม้อื่นๆ แต่งหน้าส่างลองด้วยการ เขียนคิ้ว ทาปาก  สีแดง  และสวมถุงเท้าสีขาว  ถือเป็นการแต่งตัวอลองเต็มตัว  พระสงฆ์ให้ศีลให้พรอบรมสั่งสอน 
หลังจากเสร็จพิธีรับส่างลองแล้ว “ตะแปส่างลอง” จะเอาส่างลองขี่คอลงมาจากวัดมาฟ้อนรำบริเวณหน้าวัดเป็นการเฉลิมฉลองและต้อนรับส่างลอง บรรดาพ่อแม่ส่างลองและเหล่าญาติก็จะโปรยข้าวตอกดอกไม้เป็นการอนุโมทนาสาธุ  เป็นภาพที่น่าดูและน่าชื่นชมมาก หลังจากฟ้อนรำฉลองการต้อนรับส่างลองจนเป็นที่น่าพอใจแล้ว คณะส่างลองก็จะเคลื่อนขบวนไปยังศาลเจ้าพ่อหลักเมืองหรือศาลเจ้าประจำหมู่บ้าน  ในขณะที่แห่ส่างลองไปตะแปส่างลองก็จะเต้นไปด้วยส่างลองก็จะโยกตัวไปตามเป็นภาพที่สวยงามยิ่ง  และที่เด่นอีกอย่างในขบวนแห่ส่างลองก็คือ “ทีคำ” (ร่มทองคำ)  ที่ใช้กางกั้นบังแดดให้ส่างลอง ซึ่งจะมีจำนวนเท่ากับจำนวนส่างลอง “ทีคำ”จะใช้กางเฉพาะส่างลองหรือพระพุทธรูปเท่านั้น
จากนั้น “ตะแปส่างลอง” หรือผู้ให้ขี่คอ นำส่างลองไปนมัสการสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ เช่น ศาลเจ้าพ่อหลักเมือง ศาลหลักเมือง เจ้าคณะจังหวัด และญาติผู้ใหญ่ที่เคารพนับถือในขบวนจะมี “ทีคำ”หรือร่มทองคำกางบังแดดให้ส่างลอง
ในวันแรกนี้ บ้านเจ้าภาพส่างลองทุกบ้านจะมีคนมาช่วยกันเตรียมอาหารไว้บริการส่างลอง ตะแปส่างลองและผู้มาร่วมงานทุกคนตลอดทั้งวัน แม้กระทั่งกลางคืนก็จะมีผู้คนมาเยี่ยมเจ้าภาพ มาร่วมทำบุญบ้าง ผู้มาร่วมงานจะมีจำนวนมากมาย เจ้าภาพก็จะจัดเตรียมน้ำดื่ม ขนมนมเนย หมากเมี่ยงบุหรี่มาเลี้ยงดูทุกคน และมีกลองมองเซิงมาตั้งไว้ให้บรรเลงกันเป็นที่สนุกสนานเป็นช่วงๆ ไป พอตกดึกก็จะมี “เฮ็ดกวาม” และบรรเลงกลองมองเซิงสลับกันจนถึงรุ่งเช้า
 
วันที่ ๒ เรียกว่า วันข่ามแขก
คือ วันรับแขกนั่นเอง จะเป็นวันที่ญาติพี่น้องจากหมู่บ้านอื่นมาร่วมงานอย่างพร้อมเพรียงกัน วันนี้นับว่าสำคัญยิ่งเพราะจะมีพิธีต่างๆ ๓ พิธี คือ พิธีการแห่โคหลู่ (เครื่องไทยธรรม) การเลี้ยงอาหารส่างลองเต็มรูปแบบ (กับข้าว ๑๒ อย่าง) และทำพิธีเรียกขวัญส่างลอง วันนี้เจ้าภาพจะต้องเตรียมข้าวปลาอาหารไว้มากกว่าปกติ ญาติที่มาร่วมงานจะผูกข้อมืออวยพรให้ อลอง ชื่นชมบารมีของอลอง ช่วยงาน และร่วมสนุกสนานต่างๆ เป็นการเฉลิมฉลองอลอง ตั้งแต่ตอนเช้าจะมีผู้คนจากทั่วทุกหมู่บ้านแต่งกายกันอย่างสวยงามใครมีแก้วแหวนเงินทองเครื่องประดับอะไรก็จะสวมใส่ประชันกันอย่างเต็มที่ต่างช่วยกันจัดเตรียมเครื่องไทยธรรม และอัฐบริขารที่จะนำไปเข้าขบวนแห่โคหลู่ (ไทยธรรม) เครื่องไทยธรรมทุกชิ้นจะนำมาแห่พร้อมกันในวันนี้เสมือนหนึ่งเป็นการเลียบนครของอลอง เป็นกิจกรรมแสดงถึงความหรูหราและพร้อมเพรียงของงานปอยส่างลอง เหล่าญาติ และศรัทธาประชาชนจะพร้อมเพรียงกันมาร่วมขบวนแห่อย่างสนุกสนาน ช่วยกันถือ ช่วยกันแบก ช่วยกันหามอัฐบริขาร เครื่องไทยธรรมทุกชิ้นทั้งเล็กและใหญ่ได้นำมาจัดเรียงร่วมขบวนให้ครึกครื้นสวยงาม ทุกคนมีความรู้สึกร่วมในส่วนบุญด้วยศัทธาและเต็มใจ
 
วันที่ ๓ เรียกว่า วันแห่ครัวหลู่
เป็นวันแห่งเครื่องไทยทาน มีการแห่ส่างลองกับเครื่องไทยทานจากวัดกลางทุ่ง ไปตามถนนสายต่างๆ ในช่วงเช้ามีผู้มีจิตศรัทธาร่วมขบวนมากมายเพื่อช่วยกันแบกหามเครื่องอัฐบริขาร เครื่องไทยธรรม ทั้งเล็กและใหญ่ ขบวนแห่ประกอบด้วยจีเจ่ (กังสดาล) ม้าเจ้าเมือง ต้นตะเป่ส่าพระพุทธ ต้นตะเป่ส่าพระสงฆ์ ปุ๊กข้าวแตก เทียนเงินเทียนทอง พุ่มเงินพุ่มทองอู่ต่องปานต่อง หม้อน้ำต่า อัฐบริขาร ดนตรีประโคมและขบวนแห่ส่างลอง โดยให้ส่างลองขี่คอพี่เลี้ยงเรียกว่า “ตะแปส่างลอง” มีกลดทองหรือ “ทีคำ” แบบพม่าไว้บังแดด ตอนเย็นมีการแสดงมหรสพสมโภชตามประเพณีไตที่วัดหัวเวียง
 
วันที่ ๔  เรียกว่า วันข่ามส่าง หรือวันหลู่
คือจะนำส่างลองไปบรรพชาเป็นสามเณรหากในการจัดงานมี จางลอง คือผู้ที่จะอุปสมบทเป็นพระภิกษุอยู่ด้วย ก็จะทำกันตั้งแต่เช้าตรู่ เรียกกันว่า ยาบจาง การหยาบจางหรืออุปสมทบจะเริ่มราวๆ ๐๔.๐๐ - ๐๕.๐๐ น. ตะแปจางลองจะแต่งตัวจางลองและนำจางลองขี่ม้าแห่ไปวัด โดยมี จีเจ่ (กังสดาล) ตีนำขบวน และอาจมีดนตรีพื้นบ้านหรือกล่องก้นยาวร่วมขบวนไปด้วย เมื่อถึงวัดก็จะเวียนรอบโบสถ์ ๓ รอบ แล้วทำพิธีอุปสมบทในโบสถ์ หากวัดใดไม่มีโบสถ์เจ้าภาพก็จะร่วมกับทางวัดจัดทำ สิ่มน้ำ คือจะทำศาสาที่ประกอบพีอุปสมบทอยู่กลางแม่น้ำหรือในบึงแล้วนิมนต์พระสงฆ์มาทำพิธีอุปสมบทในสิ่มน้ำนี้
ในวันข่ามส่าง ผู้คนจะมาชุมนุมกันที่วัดกันตั้งแต่เช้า โดยเฉพาะคนเฒ่าคนแก่จะไปถึงวัดก่อนพร้อม อุ๊บ หรือขันดอกไม้ จนได้เวลาพอสมควรก็จะมีการ ถ่อมลีก คืออ่านหนังสือธรรมะให้ทุกคนฟังอันเป็นการกล่อมเกลาจิตใจให้ตั้งมั่นอยู่ในความดีซึ่งถือเป็นประเพณีสืบทอดกันมานานผู้ฟังก็จะนั่งฟังอย่างสงบและสำรวมกิริยาอาการ
เมื่อได้เวลาฉันเพลก็จะมีการถวายภัตตาหารแด่พระสงฆ์ที่นิมนต์มาร่วมพิธีบรรพชาสามเณรก่อนแล้วจึงเลี้ยงอาหารผู้มาร่วมงานในพิธี เป็นอันเสร็จสิ้นพิธี
โดยในปีนี้มีจัดงานปอยส่างลองอย่างยิ่งใหญ่ที่วัดกลางทุ่ง อ.เมือง จ.แม่ฮ่องสอน ระหว่างวันที่ ๒-๖ เมษายน ๒๕๖๑ และยังมีกำหนดจัดงานประเพณีปอยส่างลองในหลายพื้นที่ของจังหวัดแม่ฮ่องสอน อาทิเช่น อำเภอปาย จังหวัดแม่ฮ่องสอน
 
วันที่ ๖-๙ เมษายน ๒๕๖๑ ณ วัดป่าปุ๊ ต.ผาบ่อง อ.เมือง จ.แม่ฮ่องสอน
แห่ครัวหลู่(เครื่องไทยทาน) วันที่ ๘ เมษายน ๒๕๖๑ ตั้งแต่เวลา ๐๘.๓๐ น. เป็นต้นไป และเรียกขวัญส่างลอง ตั้งแต่เวลา ๑๘.๐๐ น.เป็นต้นไป ณ วัดป่าปุ๊ .แม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน
 
การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) สำนักงานแม่ฮ่องสอน จึงขอเชิญผู้สื่อข่าว ช่างภาพ และ นักท่องเที่ยวทั่วประเทศมาร่วมงานบุญอันเป็นศิริมงคลอย่างยิ่งและร่วม ชื่นชมความสวยงามของวัฒนธรรมชาวไทยใหญ่และขบวนแห่ส่างลองอันยิ่งใหญ่ตระการตาในงานประเพณีปอยส่างลอง ประจำปี ๒๕๖๑ ณ จังหวัดแม่ฮ่องสอน
 
ขอขอบคุณ
คุณสมฤดี  จิตรจง                            ผู้อำนวยการการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย ภูมิภาคภาคเหนือ                                                                               สนับสนุนข้อมูลรายละเอียดเนื้อหาข่าว  และภาพ                                                                                              กิจกรรมประเพณี ปอยส่างลอง จังหวัดแม่ฮ่องสอน
 
ขอขอบคุณภาพสวย ๆ จาก
คุณจำลอง                บุญสอง 
คุณอดุล                  ตัณฑโกศัย
คุณประเสริฐ             เทพศรี
คุณเจตจรัส              ณ ระนอง
 
ข้อมูลเพิ่มเติม ประชาสัมพันธ์ที่น่าสนใจ
 
แฟมทริปครอบครัว สมาคมธุรกิจท่องเที่ยวภายในประเทศ (สทน) จัดกิจกรรม "กอด" วิถีความ เป็นไทย   เฮ็ด..WORK UBON ร้านกาแฟแห่งใหม่..อุบลราชธานี   ท่องเที่ยวเมืองพิจิตร เมืองรอง..แต่ไม่เป็นสองรองใคร   เที่ยวเมือง ...ประจวบคีรีขันธ์   ท่องเที่ยว “เส้นทางตามรอยเท้าพ่อ”
 
                 
 
ทวาย...เส้นทางสู่วิถีชุมชน วิถีธรรม เที่ยวเมืองไทย เปิดโลก เปิดประตูสู่ AEC เยี่ยมเยียนเพื่อนบ้าน เที่ยวทวาย   House of Love เขาใหญ่   เที่ยวผ่านเลนส์ที่ปารีฮัทกระท่อมริมผา   สมาร์ทซิตี้ สตาร์ท อัพ ใกล้ลงพื้นที่จริง เสียงตอบรับจากเอกชน   ส่งเสริมปีการท่องเที่ยว ‘61’ ได้หรือไม่! เมื่อชมรมรถตู้บริการนักท่องเที่ยวทั่วไทยประสบปัญหาในข้อจำกัด
 
                 
 
สมาคมกีฬาแบดมินตันฯ ประกาศความพร้อมศึกดวลขนไก่รายการแรกของปี “ปริ๊นเซส สิริวัณณวรี ไทยแลนด์ มาสเตอร์ส 2018   คลอดสายขนไก่ไทยแลนด์ มาสเตอร์ส 2018   ปิดท้ายฉลองครบรอบ 19 ปี เอฟวันมาเลเซีย   สมาคมกีฬาแบดมินตันฯ ผนึกกำลัง   เสนอ คุณหญิงปัทมา ลีสวัสดิ์ตระกูล เป็น คณะกรรมการโอลิมปิกสากล (IOC)